ಆವೃತ್ತಿಗಳು
Kannada

ಕರ್ನಾಟಕ ದೇಶದ ಐಟಿ ಹಬ್..!

YourStory Kannada
25th Oct 2017
Add to
Shares
5
Comments
Share This
Add to
Shares
5
Comments
Share

ಕರ್ನಾಟಕ ತನ್ನ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದೆ. ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಯಶಸ್ಸು ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಅನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯದ ತವರೂರು ಅನ್ನುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಸರ್. ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರು ಹಿಂದಿನ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಮೇರು ಮೇಧಾವಿಯಾಗಿದ್ದರು. 1972ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ, ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಉದ್ಯಮ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 1991 ರ ನಂತರ ಆಗಿತ್ತು. 1991 ರವರೆಗೂ, ಕರ್ನಾಟಕವು SMB ತಯಾರಕರು ಮತ್ತು ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ರಾಜ್ಯವು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಇಸ್ರೋ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. , ಐಐಎಸ್ಸಿ ಜಾಗತಿಕ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

image


1983 ರಲ್ಲಿ ಇನ್ಫೊಸಿಸ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಮೂಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ರೂ ತನ್ನದೇ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಿಂದ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಸುದ್ದಿ ಮಾತ್ತು. 1981 ರಲ್ಲಿ ಪುಣೆನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ $ 10 ಬಿಲಿಯನ್ ಹೂಡಿಕೆಯ ಐಟಿ ಸೇವಾ ಕಂಪೆನಿ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ 1983 ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಯನಗರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮನೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿತ್ತು. ಇಂದು ಜಾಗತೀಕವಾಗಿ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಬೆಳೆದುನಿಂತಿದೆ. ನಾರಾಯಣ್ ಮೂರ್ತಿಯವರು ಹಾಕಿದ ಅಡಿಗಲ್ಲು ವಿವಿಧ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ IT ರಫ್ತುದಾರನಾದ ವಿಪ್ರೋ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್, ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಬೈಬಿ 1999, ಬಿಸಿನೆಸ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್ ಔಟ್ಸೋರ್ಸಿಂಗ್, ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಹೊಸ ಹಾದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದಿತ್ತು. ಇಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ 160 ಶತಕೋಟಿ ಆದಾಯ ಐಟಿ ವಲಯದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪೈಕಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡುಗೆ ಶೇಕಡಾ 25 ಪ್ರತಿಶತ. ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ರಾಜ್ಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.

"ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಪ್ರತಿಯೊಂದ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಕೂಡ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ. ಅದಕ್ಕೊಂದು ಬೆಲೆಯಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಮಾಡುವ ನೀತಿ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.”

- ಪ್ರಿಯಾಂಕ್ ಖರ್ಗೆ, ಐಟಿ ಸಚಿವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ

ಸನ್ನಿವೇಶ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು:

ಜಾಗತಿಕ ಐಟಿ ಕಂಪೆನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 80 ರಷ್ಟು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆರ್ & ಡಿ ಸೆಂಟರ್ಗಳನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಧರಿಸಿದೆ

- ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ, ಬಾಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವದ 4 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಆಗಿದೆ.

- ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಆರ್ & ಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.

- 47 ಐಟಿ, ಎಸ್ಇಝಡ್ಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿವೆ. ದೇಶದ 2,100 ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡಾ20 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಐಟಿ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ರಫ್ತು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

"ಕರ್ನಾಟಕವು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ಉತ್ತಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಐಟಿ ಸೇವೆಗಳ ಉದ್ಯಮದಿಂದದೊಡ್ಡಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಜಾಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ." - ಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಪೈ,ಅರಿನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಎಂ.ಡಿ

1999 ರಲ್ಲಿ ಸೈಕ್ಯಾಮೊರ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇಶ್ ದೇಶ್ಪಾಂಡೆ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಫೋರ್ಬ್ಸ್ 400 ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಶ್ರೀಮಂತ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ದೇಶ್ಪಾಂಡೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು ಅನ್ನುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಮ್ಮೆ.

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ 2000 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರದೀಪ್ ಕರ್, ಭಾರತೀಯ ಐಟಿ ಸೇವೆಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಐಕಾನ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಈ ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ನಗರವಾಗಿ ಬೆಕೆಯಿತು.

1997 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಐಟಿ ನೀತಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಐಟಿ ನೀತಿ ರೂಪಿಸಿದ ದೇಶದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಿಲೇನಿಯಮ್ ಐಟಿ ನೀತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ನೀತಿಯು 250 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿತು. ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಸಹಕಾರ ನೀಡಿತ್ತು.

ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ IT ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 300,000 ನೌಕರರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕನಿಷ್ಠ 10 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದೆ.

2011 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಐಸಿಟಿ ನೀತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದಾಗ ರಾಜ್ಯವು ಮೈಸೂರು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಮುಂತಾದ ಟೈರ್ -2 ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೊಸ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಐಟಿ ರಫ್ತು ಮೊತ್ತ ಸರಿಸುಮಾರು 16 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಬೆಳಗಾವಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು 1976 ರಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕೆಇಒನಿಕ್ಸ್), ಐಟಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಐಟಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಹರಡಿತು.ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಈಗ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್, ಒರಾಕಲ್ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಪಿ ನಂತಹ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ & ಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಕಂಪನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಐಟಿ ಭವಿಷ್ಯ

ಫ್ಲಿಪ್ಕಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ದೈತ್ಯ ಅಮೆಜಾನ್ ನಂತಹ ಆಧುನಿಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಭಾರತದ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪೆನಿಯಾದ ಫ್ಲಿಪ್ಕಾರ್ಟ್ $ 7.2 ಶತಕೋಟಿಯನ್ನು ವಹಿವಾಟು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಮೆಜಾನ್ ಭಾರತ ಗ್ರಾಹಕರ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೈಲಟ್ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪೈಲಟ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮಾಡಿತ್ತು. ಫ್ಲಿಪ್ಕಾರ್ಟ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಸಿಗ್ಮಾ ಮುಂತಾದ ಕಂಪೆನಿಗಳು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಡೇಟಾ ಎನಾಲಿಸಿಸ್ ಯುಗಕ್ಕೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಂಥನ್ ನಂತಹ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಕಂಪನಿಗಳು ಇವೆ. ಈ ಕಂಪನಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಕಂಪೆನಿಗಳ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕವು ಇಂತಹ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ.

ಗ್ರಾಹಕರ ಅನುಭವವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸಲು ವೃತ್ತಿಪರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಐಟಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

2016 ರಲ್ಲಿ, $ 38 ಬಿಲಿಯನ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸುತ್ತಲಿನ ವಿಚ್ಛಿದ್ರಕಾರಕ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಐಟಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಹೊಸ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಜಾಗತಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಥಿಂಗ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್, ರೊಬೊಟಿಕ್ ಆಟೊಮೇಷನ್, ವರ್ಚುವಲ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ, ಬ್ಲಾಕ್ಚೈನ್, ಡ್ರೋನ್ಸ್ ಮತ್ತು 3D ಮುದ್ರಣ ಮುಂತಾದ ಹೊಸ-ಯುಗದ ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಉದ್ಯಮ ವಲಯವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಇಂದು, ಮುಂಬೈ ಮೂಲದ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಶಾಪರ್ಸ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜಾಗತಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕಿಂಗ್ ದೈತ್ಯ ಸಿಸ್ಕೋ ಸಹಾಯದಿಂದ ಟೆಕ್ ಶೇಕ್ ಅಪ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಬಿಗ್ ಡಾಟಾ, ಎಐ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ಸ್ಸರ್-ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಈಗಾಗಲೇ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಗಳಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮುಂಬರುವ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ IT ನಾಯಕನಾಗಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರುವುದು ಖಚಿತ. 

Add to
Shares
5
Comments
Share This
Add to
Shares
5
Comments
Share
Report an issue
Authors

Related Tags